231

Açık alan rekreasyonu (outdoor recreation); doğanın bir parçası ve katılımcı arasında etkileşim yaratabilen ve bireyin tamamen kendi fiziksel, sağlık, ruhsal ve sosyal çıkarları doğrultusunda yapılan serbest zaman aktivitelerini olarak tanımlanabilir (İbrahim ve Cordes, 2002). Açık hava rekreasyonu için farklı birçok tanım yapılmakla birlikte, bu tanımların ortak noktaları (HCHV 2005); faaliyetlerin açık havada gerçekleştirilmesi, yaratıcı faaliyetler olması, sağlığı geliştirmesi ve rahatlama sağlaması, yüksek adrenalin sağlaması ve rekabetçi olmayan faaliyetler olması, doğal çevrede zaman geçirilmesi, gönüllü olarak gerçekleştirilmesi ve sürekli olarak gerçekleştirilebilmesidir.

Açık alan rekreasyon faaliyetlerine ve doğa sporlarına duyulan gereksinimin artış nedenlerinin başında sanayileşme ve kentleşme gelmektedir (Aslan, 1993). Kentsel alanlarda yaşayanların, kent yaşamının monotonluğu ve bunalımından kaçma arzusu rekreasyon faaliyetlerini etkileyen diğer önemli faktörlerdir (Sağcan, 1986). Yeşil alanlardaki azalış (ağaç kesme eğilimi), kent içinde ya da yakın çevresinde bulunan ekim alanlarının, bağ ve bahçelerin konut ya da üretim faktörleri yararına beton yığınları ile dolması, kötü konutların (gecekondular) sayısındaki artış ve ulaşım güçlükleri, arsa değerlerinin yükselmesi ve açık alanların azalması, kentlerin aralıksız, blok (büyük bir mahalle) görünümü kazanması hızlanmaktadır. Bu hızlı sanayi ve kent yaşamı içinde günümüz insanı (Aslan, 1992); doğa ile tüm ilişkileri koparılmış biri, hızlı teknolojik gelişme, dev ölçekteki üretim mekanizması ve aşırı kentleşmenin getirdiği yeni fiziksel ve toplumsal çevre ilişkilerine uyum sağlamakta güçlük çekmekte ve giderek kronik bir yabancılaşma süreci yaşamaktadır. Ayrıca biyolojik, solunuma yönelik, sinirsel, yasal, toplumsal baskılar sonucunda oluşmuş gerilim ortamında bunalmış bir tür "hasta insan" dır. İnsanda ve onun yaşadığı çevrede oluşan bu olumsuz değişim, çağımız insanının rekreasyon gereksiniminin büyük ölçüde artmasına yol açmaktadır. Bu durumda kentli, açık alan rekreasyona ulaşmak amacıyla, bir parçası olduğu ancak koparıldığı doğaya geçici de olsa dönmenin yollarını aramaktadır. Bununla beraber kent yakın çevrelerinde doğal nitelikli, işlevsel kırsal rekreasyon alanlarının çok az bulunması ve var olanlarında giderek azalması; insanların ekonomik imkanları ve zamanları ölçüsünde, rekreasyonel amaçlarla çok daha uzak yörelerdeki rekreasyonel turizm alanlarına yönelmelerini zorunlu hale getirmektedir (Aslan, 1993; Özkan ve Kaplan, 1992). Sonuçta günümüz insanı, sağlıksız ve monoton kent yaşamından uzaklaşarak doğaya dönmekte, doğal turizm kaynaklarından da yararlanmak üzere doğada rekreasyon faaliyetlerine yönelmektedir.

Dış mekan etkinliklerine katılım fiziksel, ruhsal ve sosyal sağlığa olumlu etkileri yanında, kişinin kendine olan güven ve saygısını artırmakta, kişisel beceri, sosyal davranışlar, vücut ve kişilik gelişimi ile genel davranışları üzerinde olumlu değişikliklere yol açmaktadır (Mc Avoy, 2001). Doğa sporları yapmanın ekonomik, toplumsal, çevresel ve kişisel yararları birçok yazar tarafından ele alınmıştır. Doğa sporları yapmanın bireylere sağladığı yararlar; grup dinamiklerini öğrenme, liderlik, güven arttırma, bireysel karar verebilme, risk yönetimi, kendinin ve başkalarının sorumluluğunu üstlenebilme, kişilik ve beden gelişimini olumlu etkileme, kendine ve başkalarına olan güveni olumlu etkilemekte, kendini mutlu hissetme, başkaları ile etkileşme ve sosyalleşme olarak sıralanabilir (Burnett, 1994; Hilton, 1992; Levi,1994; McKenzie, 2000; McRoberts, 1994; Wagner ve Rowland, 1992; Yerlisu Lapa ve diğ., 2010).

SONUÇ

Açık alan rekreasyonu doğanın bir parçası olarak bireyin tamamen kendi fiziksel, ruhsal ve sosyal çıkarları doğrultusunda yapılan serbest zaman aktivitelerini olarak tanımlanabilir.

Dış mekan etkinliklerine katılım fiziksel, ruhsal ve sosyal sağlığa olumlu etkileri yanında, kişinin kendine olan güven ve saygısını artırmakta, kişisel beceri, sosyal davranışlar, vücut ve kişilik gelişimi ile genel davranışları üzerinde olumlu değişikliklere yol açmaktadır (Mc Avoy, 2001).

Son zamanlarda açık alan rekreasyonuna olan yoğun ilgi ve katılımın sebeplerinden başlıcası kenleşme ve sanayileşmedir. İnsanların yaşam alanlarının giderek beton yığını haline gelmesi ve yaşam alanlarındaki yeşil alanların azalmasıyla birlikte insanlar ait oldukları lakin kopmak zorunda kaldıkları doğaya kısa süreli aktivitelerle olsa da tekrar dönmek istiyorlar. Sonuçta günümüz insanları ait olduğu ama koparıldığı doğaya, yaşam alanlarından uzakta kalmış yerlerde kentleşmiş monoton hayatlarından çıkarak kendi fiziksel, ruhsal, sosyal sağlığı ve vücut, kişilik gelişimi için açık alan (outdoor) rekreasyonlarına katılırlar.

Nurullah Özdoğan 

Geri Bildirim